DOEN
- Routes door Navarra | De Ribera |
- Het centrale gedeelte |
- Het centraal - oostelijk | De kloven |
- Roncal-Salazar |
- Roncesvalles-Irati |
- Atlantische Pyreneeën |
- Aralar-Ulzama |
- Tierra Estella |
- Pamplona
In de vallei van Baztán is het landschap betoverend mooi; prachtige natuur, eenvoudige dorpen en uitzonderlijk goede gastronomie.
Overal zien we groene weilanden met grazend vee.
De dichtbegroeide eiken-en beukenbossen zijn schitterend.
Hoe dichter we bij de kust van de Cantábrico zee komen, hoe minder hoog de bergen worden.De vallei van Baztán is door de veelvuldige regen prachtig groen.
We steken de bergpas van Belate over. Dit gaat nu gemakkelijker dan vroeger dankzij de nieuwe tunnel. Maar let op; de weg kent nog steeds veel bochten en steile klimmen en afdalingen.
We verlaten Pamplona via de Avenida de Baja Navarra, voorbij Burlada rechts van ons, en we rijden richting Frankrijk over de N121A. Op de volgende rotonde en het eerstvolgende kruispunt houden we deze richting aan. We rijden Lanz voorbij, aan de voet van de Saioa berg, door haar Carnavalsfeesten bekend. Rechts zien we de Venta de la Ulzama, waar we op de terugweg kunnen stoppen om de beroemde zelfgemaakte “cuajada” (een soort dikke kwark) te proeven. Hier niet ver vandaan ligt het Landgoed van Bértiz, met haar indrukwekkende, goed onderhouden tuinen en bosgebieden.
De weg richting bergpas is indrukwekkend, met haar kloven en bergen. De weg is goed en breed waardoor we regelmatig kunnen stoppen om van het uitzicht te genieten. Als we verder rijden over de N121B komen we al gauw bij Elizondo, een schitterend dorp. De huizen met zware houten balken en wapenschilden in de voorgevels zijn prachtig. Midden door het dorp stroomt de rivier, overal zijn bruggetjes om van de ene helft van het dorp naar de andere te kunnen gaan. Het geheel ziet eruit als een plaatje. Het lijkt wel alsof sommige huizen bijna over de rivier zijn gebouwd.
We moeten over de bergpas van Otsonde om van een schitterend uitzicht te kunnen genieten. De afdaling is niet zo stijl, zeven kilometer lang en eindigt in Urdax met haar volkswijk Dantxarinea waar we linksaf slaan en onze weg vervolgen over een smal weggetje dat bij de grotten van Zugarramurdi uitkomt. Nu nog altijd bestaan er veel verhalen over heksen en tovenaars in deze grotten.
Eenmaal terug op de doorgaande weg pakken we de afslag richting Urdax en de grotten van Ikaburu, paradijs van stalagmieten en stalagtieten. Schitterend uitstapje.
Het landgoed van Bertiz
Het landgoed van Beriz omvat 2000 hectaren waarbij u van iedere centimeter zult genieten; de indrukwekkende botanische tuin, de enorme herenhuizen en het verwilderde bos dat dit schitterende landgoed omgeeft vormen in hun geheel een mooie en belangrijke plek in Navarra.
Het is vandaag de dag een natuurreservaat, maar lang geleden was het een stuk grond dat aan de bewoners van het dal werd gegeven. In ruil daarvoor moesten zij zorg dragen voor de neutraliteit van Navarra met Frankrijk en Castilië.
De laatste eigenaar was Pedro Ciga y Mayo. Hij kocht het terrein in 1889 voor 650.000 pesetas in de vorm van goud. Deze rijke advocaat was een echte natuurliefhebber en legde op het landgoed een botanische tuin aan met meer dan 120 soorten planten van over de hele wereld.
Na zijn dood in 1949 gaf hij het landgoed cadeau aan de Delegatie van Navarra onder één voorwaarde; er mocht niets veranderd worden aan het terrein.
De mooi onderhouden tuin geeft ons de mogelijkheid veel planten uit diverse landen te bezichtigen. Meer dan 120 soorten, allen met hun naam zorgvuldig onder de soort geschreven, groeien samen in een sprookjestuin met bruggetjes, watervallen, pergola's, wandelpaadjes en meertjes. Sommige bomen en struiken werden door hemzelf meegebracht steeds als hij terugkwam van één van zijn vele reizen, waaronder de exotische ginko met haar bladeren in de vorm van een waaier, de cicapalmboom uit Java en een verbazingwekkende bamboeverzameling.
En alsof dit alles nog niet genoeg is, in het herenhuis van Tenientetxea is een Natuurinformatiecentrum gebouwd. Een kleine kapel in moderne stijl maakt het geheel compleet.
Dan zijn er nog de bergen. Te voet, op de fiets of te paard kunnen we een pad nemen dat in de tuin begint, om op deze manier te genieten van de schoonheid van de wildernis. Wat ons te wachten staat is een dicht begroeid bos vol met beuken, eiken en kastanjebomen. Dit alles omgeeft een pad van 11 kilometer lang dat uiteindelijk uitkomt bij het herenhuis van Aitzkolegi, een geschenk van pedro Ciga aan zijn vrouw. Van hier af hebben we een schitterend uitzicht. In dit bos zijn verschillende soorten dieren te vinden, sommigen door uitsterven bedreigd. Wat vooral indrukwekkend is zijn de 50 verschillende soorten vogels die in Bertiz nestelen. Geniet ervan!!
Elizondo
Het mooie dorp Elizondo is de hoofdstad van het dal van Baztán: comerciëel en administratief centrum. De vallei in zijn geheel vormt één gemeente en alle inwoners mogen de gemeenschappelijke bezittingen gebruiken wanneer zij willen.
Elizondo is bekend om haar markten en is daarom een dorp met sfeer waar altijd wat te doen is.
Het noordelijke landgoed van Elizonde ligt aan de oevers van de Baztán-en Bidasoa rivier. De huizen zijn groot, met spitse daken voor de afvoer van het water en met een overhangend gedeelte om de schitterende houten balkons te beschermen tegen weer en wind. De deuren hebben bogen die de moeite van het bekijken zeker waard zijn voor iedereen die eraan voorbij loopt.
Als we door Elizondo lopen valt ons oog meteen op de grote heren- en paleisachtige huizen, met name in de hoofdstraat. Lang geleden moesten de mensen uit deze streek naar Amerika emigreren of aan het Hof van Madrid gaan werken omwille van hun toekomst.Hierdoor kregen ze hun adelijke titels. Sommigen keerden terug met hun fortuin.
Eén van deze enorme huizen is het barok paleis van Arizkunenea. In 1730 gebouwd door Miguel de Arizkun, belangrijke dienaar aan het Hof van Felipe V. Gedurende de eerste Carlistische oorlog ontving hij hier gasten zoals Carlos de Borbón, mogelijke troonopvolger van Spanje, Zumalacárregui en Generaal Espoz y Mina.
Het gemeentehuis is in barokstijl gebouwd en dateert uit de achttiende eeuw. Binnen in het gemeentehuis hangt nog steeds de vlag van de vallei die, naar men vertelt, in de slag van de Navas de Tolosa in 1212 in de wind wapperde.
Andere belangrijke bouwwerken zijn het huis van Istekonea, de paleizen van Cabo de Armería Arozarena en van Arretxea, het Francesaanse huis, het Paleis Datue, het huis van Virrey en de kerk van Santiago.
Voor de zoetekauwen is er de bakkerij Malcorra die heerlijke chocoladetaart met hazelnoten bakt. Maar dit is slechts het begin want de rijke gronden bieden produkten van zeer goede kwaliteit: heerlijk koeienvlees, lamsvlees en varkensvlees, lekkere forel, en toetjes waaronder “cuajada” en “requesón”( beiden een soort dikke kwark). Een typisch gerecht in de Txuri-tabeltz zijn de ingewanden van het lam.
Grotten van Urdax of Ikaburu
Hoewel de grotten van Zugarramurdi het meest bekend zijn door hun hekserij-geschiedenis, zijn die van Urdax indrukwekkender en mooier.
Bijna op de Franse grens ligt Urdax, een mooi dorpje waar men van veehouderij leeft, midden op de Jacobsroute , wat de oorspronkelijke reden van bestaan van dit plaatsje is. Sinds 1221 stond het dorpje onder invloed van het mannenklooster San Salvador de Urdaz, dat een ziekenhuis voor bevaartsgangers was tot in het jaar 1789. Het klooster werd geplunderd en platgebrand in de Oorlog van de Conventie en in 1839 werd het voorgoed verlaten. Vandaag de dag kunnen we nog steeds haar indrukwekkende kerk zien.
De rest van de vertrekken, zoals de kloostergallerij, werden verbouwd tot woonhuizen. De rest van de kamers stammen uit de zestiende en zeventiende eeuw.
Op de weg naar Zugarramurdi, vlakbij het herenhuis Matxingonea, liggen de grotten van Ikabura waar volgens de legende de “lamias” leefden, vampieren die half vrouw en half vis waren. Er zijn 350 meter spelonken met verschillende kleinere grotten, bezaaid met stalagtieten en stalagmieten, grijs, gevormd uit kalk en gepolijst door magnesium.
Haar ontelbare gangen leiden naar andere ruimtes, waaronder de Urtxuma, een grot klaargemaakt voor bezoekers, met licht en trappen.
Urdax bezit bovendien twee prehistorische grotten, die van Alkerdi en die van Berroberría.
Bovendien kunnen we het herenhuis van Axular bezoeken, waaraan Pedro de Aguerre, een belangrijke klassieke schrijver in de Baskische taal, zijn naamsbekendheid te danken heeft. Een legende vertelt dat de duivel hem les gaf in “zwarte kunst” in ruil voor zijn ziel. Maar toen het uur van betaling aanbrak, veranderde Pedro Axular van mening en ging er als een haas van door. De duivel ging achter hem aan maar kreeg slechts zijn schaduw te pakken. Daarom wordt pedro Axular ook wel de “man zonder schaduw” genoemd. In de streek van Urdax doen vele andere legendarische verhalen over tovenaars ofwel “itxikos” de ronde, vrucht van de levendige fantasie van de inwoners.
Er kan bovendien heerlijk gegeten worden in Urdazubi-Urdax; overheerlijke zwammen, bonen, prei, lof en lekker mals varkens-en lamsvlees. En niet te vergeten de toetjes zoals zelfgemaakte “cuajada” (een soort dikke kwark) en “requesón” (een ander soort dikke kwark) gemaakt van schapenmelk.
De grotten van Zugarramurdi
Zugarramurdi was oorspronkelijk een boerderij die bij het mannenklooster van San Salvador hoorde. Het ligt in een gedeelte van Navarra dat vele voor-Christelijke gewoontes kent waaronder de hekserij, met name in de zestiende en zeventiende eeuw. Historisch gezien moeten we terug naar 1610, het jaar waarin 31 inwoners van Baztán, Urdax en Zugarramurdi van hekserij werden beschuldigd en naar Logroño werden gebracht.
Zij werden door de Heilige Inquisitie schuldig verklaard voor deelname aan zwarte missen en orgieën, door de duivel bezeten te zijn, vampirisme en necrofilie, veroorzaken van ongeluk en het opwekken van storm.
Sommigen gaven toe dat ze schuldig waren en werden vrij gelaten. Dertien van hen stierven de wrede gevangenendood van toen, zes van hen werden voor het oog van 30.000 toeschouwers levend verbrand op de brandstapel en vijf van hen werden ingemetseld.
De grotten waarin men denkt dat deze hekserijen werden gevierd liggen op 400 meter van Zugarramurdi, bij het veld van Berroskoberro ofwel Akelarre. De toegang tot de grotten is via een grotkamer die is uitgehouwen in de Spelonk van de Hel, ofwel “Ifernuko erreka”. Hier stroomt water doorheen dat soms wel 12 meter hoog komt, met daarboven nog twee andere grotkamers. Eén van deze kamers heeft de naam van Sorgin-leze, ofwel grot van de heksen.
Men vertelt dat degenen die Lucifer wilden ontmoeten op bezemstelen naar hem toe vlogen of de vorm van een dier aannamen. Zij gaven zich over aan een ritueel van aanbidding van de duivel die de vorm van een mens aannam. Nadat ze menselijke resten hadden gegeten, vingen de orgieën aan.
Er werd veel misbruik gemaakt van al deze tovenarij en legendes, en als er vervelende dingen gebeurden probeerde men de inwoners van de dorpen daar de schuld van te geven. Deze laatsten werden zo gemarteld dat ze uiteindelijk toegaven schuldig te zijn. Waarschijnlijk waren deze bijeenkomsten niet meer dan een tijdverdrijf in plaats van duivelse acties.
In de Grote Grot wordt ieder jaar op 18 augustus, gedurende de dorpsfeesten, een uitgebreide maaltijd klaargemaakt in de vorm van vlees op de barbecue, een groot kampvuur, en “piperrada” en soep. Hier komen veel mensen naartoe, uit de streek en vanuit Frankrijk.
 |
 |