ZER IKUSI
Nafarroa jauregi eta gaztelu ederren lurraldea da. Batzuk aparteko presentzia dute gainera. Beste batzuetan, ordea, ia ez da iragan loriatsuetako hondakinik geratzen.
Nafarroako gaztelu nagusiak Xabierkoa eta Erriberrikoa dira.
Xabierko gazteluak sekulako planta du, defentsa- eta gerlari-aspektuarekin zalantzarik gabe. Nafarroako patroiaren jaiotza ikusi zuen, San Frantzisko Xabierkoarena, eta urtero milaka fededun hurbiltzen da bertara.
Zaldunen eleberri batekoa dirudien Erriberriko gazteluak bere edertasuna airatzen du, Erriberriko hiri erdi-erdian. Nafarroako erregeen gaztelu/jauregiak, atentzioa ematen duten hainbat dorrerekin, guztiak desberdinak, gaur jakin-minarekin bisitatzen dugun eraikin apetatsuaren aberastasuna gogorarazten digu.
Gainera, herri ugaritan daude antzinako gazteluetako aurri historikoak, legendetan murgiltzen gaituztenak. Adibidez, Azkoien Talaiak zaintzen du; Milagro eta Tiebak Erdi Aroko gazteluetako aztarnak gordetzen dituzte; eta, egun egoera onean, Monrealeko Dorrea dago Tuteran, gotortutako Gendulainen gaztelua eta Aranzurin gotortutako jauregi gotikoa. Jaunak bizi izan ziren beste leku batzuk ere badira: Artaxoko inguraketa ederra, Iruñeko Zitadela edo Martzillako Gaztelua.
Oro har, gaztelu asko dago Nafarroako erdialdean eta mendietan. Horietako asko, gaur egun, museoak dira, kultura-etxeak, udaletxeak, etab. Nafarroan estilo askotako eraikinak daude: Erdi Aroko jauregi gotikoak, XVI. mendeko errenazentistak, XVII eta XVIII. mendeko barrokoak eta estilo neoklasiko eta platereskoko baten bat. Orokorrean, dorre bakarra izan ohi dute (batez ere Mendialdekoak), edo bi edo lau, horien artean atari bat izaki, edo bestela, jauretxe handi bat izaten da, lau isurkiko estalkiarekin. Ia guztiek dute noblezia-ezkutu bat fatxadan.
Besteak beste, hauek dira azpimarratzekoak: Mendillorriko jauregi gotikoa, Zangozako Vallesantoro markesena, Ayanz jaurerriko jauregi-dorre gotortua edo Etxarren-Girgillaokoa. Halaber, ikustekoak dira, baita ere, Lesakako Zabaletaren dorretxea, Subitzako jauregi barrokoa, Gorraitzeko jauregi zoragarria, Barasoainen dagoen Azpilicuetaren jauretxe errenazentista edo Urrako armategiaren ohiko jauregia, Deierriko bailaran.
 |
 |